ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଗତ ୧୧ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତ ଏକ ଡିଜିଟାଲ୍ ସଶକ୍ତ ସମାଜ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ ଆଧାରିତ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ହେବା ଦିଗରେ ଏହାର ଯାତ୍ରାରେ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଅଗ୍ରଗତି କରିଛି। ଦୂରଦୂରାନ୍ତ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସୁବିଧା ବିସ୍ତାର କରିବା ଠାରୁ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ପ୍ରଦାନରେ ବିପ୍ଳବ ଆଣିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଦେଶ ପୂର୍ବ ପରି ସହରାଞ୍ଚଳ-ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ବିଭାଜନକୁ ଦୂର କରିଛି। ୨୦୨୨-୨୩ ମସିହାରେ ଜାତୀୟ ଆୟରେ ୧୧.୭୪% ଯୋଗଦାନ ଦେଇଥିବା ଡିଜିଟାଲ୍ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥା ୨୦୨୪-୨୫ ସୁଦ୍ଧା ୧୩.୪୨%କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାର ଆକଳନ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଆର୍ଟିଫିସିଆଲ ଇଣ୍ଟେଲିଜେନ୍ସ, କ୍ଲାଉଡ୍ କମ୍ପ୍ୟୁଟିଂ ଏବଂ ଡିଜିଟାଲ୍ ଭିତ୍ତିଭୂମି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଆସିଥିବା ଅଗ୍ରଗତି ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ।
ଦୃଢ଼ ଡିଜିଟାଲ୍ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଏକ ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥବ୍ୟବସ୍ଥାର ଆଧାର। ଗତ ୧୧ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ମୋବାଇଲ୍ ନେଟୱାର୍କକୁ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବରେ ବିସ୍ତାର କରିଛି ଏବଂ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସଂଯୋଗରେ ସୁଧାର ଆଣିଛି। ଭାରତରେ ମୋଟ ଟେଲିଫୋନ୍ ସଂଯୋଗ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୪ରେ ୯୩.୩ କୋଟିରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୫ରେ ୧୨୦+ କୋଟିରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଭାରତରେ ସାମଗ୍ରିକ ଟେଲି-ଘନତା ଯାହା ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୪ରେ ୭୫.୨୩% ଥିଲା, ତାହା ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୪ରେ ୮୪.୪୯%କୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ସହରାଞ୍ଚଳ ଟେଲିଫୋନ୍ ସଂଯୋଗ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୪ରେ ୫୫୫.୨୩ ନିୟୁତ ତୁଳନାରେ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୪ରେ ୬୬୧.୩୬ ନିୟୁତକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ଅନ୍ୟପକ୍ଷରେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଟେଲିଫୋନ୍ ସଂଯୋଗ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୪ରେ ୩୭୭.୭୮ ନିୟୁତରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୪ରେ ୫୨୭.୩୪ ନିୟୁତକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।
ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସଂଯୋଗ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୪ରେ ୨୫.୧୫ କୋଟିରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଜୁନ୍ ୨୦୨୪ରେ ୯୬.୯୬ କୋଟିକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ଯାହା ୨୮୫.୫୩% ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।
ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୧୪ରେ ବ୍ରଡବ୍ୟାଣ୍ଡ ସଂଯୋଗ ୬.୧ କୋଟିରୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୪ରେ ୯୪.୯୨ କୋଟିକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ଯାହା ୧୪୫୨% ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୪ ସୁଦ୍ଧା ଦେଶର ୬,୪୪,୧୩୧ ଗ୍ରାମ ମଧ୍ୟରୁ ୬,୧୫,୮୩୬ ଗ୍ରାମରେ ୪ଜି ମୋବାଇଲ୍ ସଂଯୋଗ ରହିଛି। ୨୦୧୬ ପରଠାରୁ, ୪ଜି କଭରେଜର ଦ୍ରୁତ ବିସ୍ତାର ଦେଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ କୋଣକୁ ଉଚ୍ଚ-ଗତି ସଂଯୋଗ ଆଣିଛି। ଏହି ଗତିକୁ ଆଧାର କରି ଅକ୍ଟୋବର ୨୦୨୨ରେ ୫ଜିର ଶୁଭାରମ୍ଭ ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ୍ ଯାତ୍ରାକୁ ଆହୁରି ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ କରିଥିଲା, ଯାହା ଅଧିକ ଦ୍ରୁତ ଏବଂ ସ୍ମାର୍ଟ ସେବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଥିଲା। ମାତ୍ର ୨୨ ମାସରେ, ଭାରତ ୪.୭୪ ଲକ୍ଷ ୫ଜି ବେସ୍ ଟ୍ରାନ୍ସସିଭର୍ ଷ୍ଟେସନ୍ (ବିଟିଏସ) ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା, ଦେଶର ୯୯.୬% ଜିଲ୍ଲାକୁ ୫ଜି ସେବା ପ୍ରଦାନ କରାଯାଉଛି, କେବଳ ୨୦୨୩-୨୪ ରେ ୨.୯୫ ଲକ୍ଷ ବିଟିଏସ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି। ଭିତ୍ତିଭୂମିରେ ଏହି ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁ ୨୦୨୫ ରେ ମୋବାଇଲ୍ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୧୧୬ କୋଟିରେ ପହଞ୍ଚିଛି ଯାହାକି ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ୍ ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ପରିମାଣ ଏବଂ ପ୍ରସାରକୁ ଦର୍ଶାଇଥାଏ
ଏହି ଉନ୍ନତ ମୋବାଇଲ୍ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ପ୍ରସାରରେ ଏକ ବଡ଼ ବୃଦ୍ଧି ଆଣିଛି। ଗତ ୧୧ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଭାରତର ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଉପଭୋକ୍ତା ଆଧାର ୨୮୫% ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି। ସେହି ସମୟରେ, ୱେରଲେସ୍ ଡାଟାର ମୂଲ୍ୟ ୨୦୧୪ରେ ପ୍ରତି ଜିବି ୩୦୮ଟଙ୍କା ରୁ ୨୦୨୨ରେ ମାତ୍ର ୯.୩୪ ଟଙ୍କାକୁ ହ୍ରାସ ପାଇଛି, ଯାହା ଡିଜିଟାଲ୍ ସେବାଗୁଡ଼ିକୁ ବହୁତ ସୁଲଭ କରିଛି। ଏହି ଡିଜିଟାଲ୍ ପଦକ୍ଷେପର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଅଂଶ ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତକୁ ସଂଯୋଗ ଉପରେ ଆଧାରିତ। ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ଭାରତନେଟ୍ ପ୍ରକଳ୍ପ ୨.୧୮ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତକୁ ହାଇ-ସ୍ପିଡ୍ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସଂଯୋଗ ଆସିଛି। ଏହି ପଦକ୍ଷେପ ଅଧୀନରେ ପ୍ରାୟ ୬.୯୨ ଲକ୍ଷ କିଲୋମିଟର ଅପ୍ଟିକାଲ୍ ଫାଇବର କେବୁଲ୍ ବିସ୍ତାର କରାଯାଇଛି। ଯେଉଁ ଗ୍ରାମଗୁଡ଼ିକରେ ଏକଦା ମୌଳିକ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ସୁବିଧା ନଥିଲା, ଏବେ ସେଗୁଡ଼ିକରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ଉପକରଣ ଉପଲବ୍ଧ । ଗତ ୧୧ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା ଆର୍ଥିକ ସେବାଗୁଡ଼ିକୁ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟତର କରିଛି, ବିଶେଷକରି ଗ୍ରାମୀଣ ଏବଂ ଦୂରଦୂରାନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ଅଧିକ ଉପଲବ୍ଧ ହୋଇଛି। ୟୁନିଫାଏଡ୍ ପେମେଣ୍ଟ୍ସ ଇଣ୍ଟରଫେସ୍ (ୟୁପିଆଇ) ସାରା ଦେଶରେ ଡିଜିଟାଲ୍ କାରବାରକୁ ବୈପ୍ଳବିକ ଢଙ୍ଗରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। ଏପ୍ରିଲ୍ ୨୦୨୫ରେ, ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ମାସରେ ୟୁପିଆଇ ବ୍ୟବହାର କରି ୨୪.୭୭ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟର ୧୮୬୭.୭ କୋଟିରୁ ଅଧିକ କାରବାର କରାଯାଇଥିଲା। (ୟୁପିଆଇ) ସିଷ୍ଟମ୍କୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ପ୍ରାୟ ୪୬କୋଟି ବ୍ୟକ୍ତି ଏବଂ ୬.୫ କୋଟି ବ୍ୟବସାୟୀ ବ୍ୟବହାର କରୁଛନ୍ତି। ଏସିଆଇ ୱାର୍ଲ୍ଡୱାଇଡ୍ ରିପୋର୍ଟ ୨୦୨୪ ଅନୁଯାୟୀ, ୨୦୨୩ରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ରିଅଲ୍-ଟାଇମ୍ ଡିଜିଟାଲ ନେଣଦେଣର ୪୯% ଭାରତରେ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟ ନବସୃଜନରେ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ନେତା ଭାବରେ ଏହାର ସ୍ଥିତିକୁ ପୁନଃପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କରିଛି।
ଆଧାର ପ୍ରମାଣୀକରଣ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲାଭ ହସ୍ତାନ୍ତର (ଡିବିଟି) ସବସିଡି ଏବଂ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଦେୟ ପ୍ରଦାନ କରିବାର ପଦ୍ଧତିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। ଏହା ନକଲି ହିତାଧିକାରୀଙ୍କୁ ହଟାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି ଏବଂ ୨୦୧୫ରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୩ ମଧ୍ୟରେ ସରକାରଙ୍କ ପାଇଁ ୩.୪୮ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ପରିମାଣର ସଞ୍ଚୟ କରିପାରିଛି। ମେ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ଡିବିଟି ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ମୋଟ ପରିମାଣ ୪୪ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ଲୋକମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସିଧାସଳଖ ଏବଂ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଯାହା ସେମାନଙ୍କର ଅଧିକାର ତାହା ପାଆନ୍ତି। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ହିତାଧିକାରୀ ଡାଟାବେସକୁ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି। ୫.୮୭ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଅଯୋଗ୍ୟ ରାସନ କାର୍ଡ ଧାରକଙ୍କୁ ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ୪.୨୩ କୋଟି ଡୁପ୍ଲିକେଟ୍ ବା ନକଲି ଏଲପିଜି ସଂଯୋଗ ବାତିଲ କରାଯାଇଛି, ଯାହା କଲ୍ୟାଣକାରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ଲକ୍ଷ୍ୟଭେଦୀ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିଛି।
୨୦୨୨ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା, ଓପନ୍ ନେଟୱାର୍କ ଫର ଡିଜିଟାଲ୍ କମର୍ସ ବା ଓଏନଡିସି ହେଉଛି ଡିଜିଟାଲ୍ ବାଣିଜ୍ୟକୁ ସାର୍ବଜନୀନ କରିବା ପାଇଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖାଯାଇଥିବା ଏକ ପରିବର୍ତ୍ତନକାରୀ ପଦକ୍ଷେପ। ଏହା ସାରା ଭାରତରେ ବିକ୍ରେତା, କ୍ରେତା ଏବଂ ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀ, ବିଶେଷକରି କ୍ଷୁଦ୍ର ଏବଂ ମଧ୍ୟମ ଉଦ୍ୟୋଗ (ଏମଏସଏମଇ)ଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ସମାନ ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି କରିଥାଏ। ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ବିକ୍ରେତା ଏବଂ ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀ ୬୧୬+ ସହରରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଓଏନଡିସି ନେଟୱାର୍କର ଭୌଗୋଳିକ କଭରେଜକୁ ବିସ୍ତାର କରୁଛନ୍ତି। ଜାନୁଆରୀ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ଓଏନଡିସି ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ୭.୬୪ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ବିକ୍ରେତା/ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀ ପଞ୍ଜିକୃତ ହୋଇଛନ୍ତି।
୨୦୧୬ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା, ସରକାରୀ ଇ ମାର୍କେଟପ୍ଲେସ୍ (ଜିଇଏମ), ପାଞ୍ଚ ମାସର ରେକର୍ଡ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି, ବିଭିନ୍ନ ସରକାରୀ ବିଭାଗ / ସଂଗଠନ / ପିଏସୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆବଶ୍ୟକ ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାର ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ସେବାର ଅନଲାଇନ୍ କ୍ରୟକୁ ସହଜ କରିଥାଏ। ଜାନୁଆରୀ, ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ଜିଇଏମ ଚଳିତ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦୨୪-୨୫ର ୧୦ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ୪.୦୯ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଜିଏମଭି ହାସଲ କରିଛି, ଯାହା ଗତ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ସମାନ ଅବଧି ତୁଳନାରେ ପ୍ରାୟ ୫୦% ବୃଦ୍ଧି। ଜିଇଏମର ୧.୬ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ସରକାରୀ କ୍ରେତା ଏବଂ ୨୨.୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ବିକ୍ରେତା ଏବଂ ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀଙ୍କ ନେଟୱାର୍କ ଅଛି। ଗତ ୧୧ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ, ଭାରତରେ ଇ-ଗଭର୍ଣ୍ଣାନ୍ସ ସେବାଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ସୁଲଭ, ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ଦକ୍ଷ କରି ସରକାରଙ୍କ ସହିତ ନାଗରିକମାନଙ୍କ ପାରସ୍ପରିକ କ୍ରିୟାରେ ବିପ୍ଳବ ଆଣିଛନ୍ତି। ଦୃଢ଼ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ, ଏହା ନାଗରିକ ଏବଂ ଅଧିକାରୀ ଉଭୟଙ୍କୁ ସଶକ୍ତ କରିଛି, ଯାହା ଫଳରେ ସାରା ଦେଶରେ ଶାସନର ସହଜତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।
ସେହିପରି ୟୁପିଆଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ୟୁଏଇ, ସିଙ୍ଗାପୁର, ଭୁଟାନ, ନେପାଳ, ଶ୍ରୀଲଙ୍କା, ଫ୍ରାନ୍ସ, ମରିସସ୍ ସମେତ ସାତରୁ ଅଧିକ ଦେଶରେ ଉପଲବ୍ଧ, ଯାହା ଭାରତକୁ ଡିଜିଟାଲ୍ ପେମେଣ୍ଟରେ ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଅଗ୍ରଣୀ ରାଷ୍ଟ୍ରରେ ପରିଣତ କରିଛି। ଏହା ଆର୍ଥିକ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତିକରଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରୁଛି ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ଫିନଟେକ୍ ପରିଦୃଶ୍ୟରେ ଭାରତର ସ୍ଥିତିକୁ ମଜବୁତ କରୁଛି। ଆଧାର-ଆଧାରିତ ଇ-କେୱାଇସି ସିଷ୍ଟମ୍ ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ଏବଂ ସାର୍ବଜନୀନ ସେବା ଉଭୟରେ ପ୍ରକ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକୁ ସରଳ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି। ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ୧୪୧.୮୮ କୋଟି ଆଧାର ଆଇଡି ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି। ଆଧାର ବର୍ତ୍ତମାନ ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ୍ ମେରୁଦଣ୍ଡର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ ପାଲଟିଛି, ଯାହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ସେବା ପାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରୁଛି।
ଆଧାର ପ୍ରମାଣୀକରଣ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଲାଭ ହସ୍ତାନ୍ତର (ଡିବିଟି) ସବସିଡି ଏବଂ କଲ୍ୟାଣକାରୀ ଦେୟ ପ୍ରଦାନ କରିବାର ପଦ୍ଧତିକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିଛି। ଏହା ନକଲି ହିତାଧିକାରୀଙ୍କୁ ହଟାଇବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି ଏବଂ ୨୦୧୫ ରୁ ମାର୍ଚ୍ଚ ୨୦୨୩ ମଧ୍ୟରେ ସରକାରଙ୍କୁ ୩.୪୮ ଲକ୍ଷ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ସଞ୍ଚୟ କରିଛି। ମେ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ଡିବିଟି ମାଧ୍ୟମରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ମୋଟ କ୍ରମାଗତ ପରିମାଣ ୪୪ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କା ଅତିକ୍ରମ କରିଛି। ଲୋକମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମାନଙ୍କର ଯାହା ଅଛି ତାହା ସିଧାସଳଖ ଏବଂ ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ପାଉଛନ୍ତି। ଏହି ବ୍ୟବସ୍ଥା ହିତାଧିକାରୀ ଡାଟାବେସକୁ ସଫା କରିବାରେ ମଧ୍ୟ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି। ୫.୮୭ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଅଯୋଗ୍ୟ ରାସନ କାର୍ଡ ଧାରକଙ୍କୁ ହଟାଇ ଦିଆଯାଇଛି ଏବଂ ୪.୨୩ କୋଟି ଡୁପ୍ଲିକେଟ୍ କିମ୍ବା ନକଲି ଏଲପିଜି ସଂଯୋଗ ବାତିଲ କରାଯାଇଛି, ଯାହା କଲ୍ୟାଣକାରୀ ବ୍ୟବସ୍ଥାକୁ ଅଧିକ ଲକ୍ଷ୍ୟଭେଦୀ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛ କରିଛି।
୨୦୧୬ ମସିହାରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସରକାରୀ ଇ-ମାର୍କେଟପ୍ଲେସ୍ (ଜିଇଏମ) ବିଭିନ୍ନ ସରକାରୀ ବିଭାଗ / ସଂଗଠନ / ପିଏସୟୁ ଦ୍ୱାରା ଆବଶ୍ୟକ ସାଧାରଣ ବ୍ୟବହାର ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ସେବାର ଅନଲାଇନ୍ କ୍ରୟକୁ ସହଜ କରିଛି। ଜାନୁଆରୀ, ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ଜିଇଏମ ଚଳିତ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ୨୦୨୪-୨୫ ର ୧୦ ମାସ ମଧ୍ୟରେ ୪.୦୯ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାର ଜିଏମଭି ହାସଲ କରିଛି, ଯାହା ଗତ ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ ତୁଳନାରେ ପ୍ରାୟ ୫୦% ବୃଦ୍ଧି। ସେହିପରି କର୍ମଯୋଗୀ ଆଇଗଟ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ମଇ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ୧.୦୭ କୋଟିରୁ ଅଧିକ କର୍ମଯୋଗୀଙ୍କୁ ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ସାମିଲ କରାଯାଇଛି । ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଶାସନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ୨,୫୮୮ଟି ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ପାଠ୍ୟକ୍ରମ ପ୍ରଦାନ କରେ। ୩.୨୪ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରମାଣପତ୍ର ପ୍ରଦାନ କରାଯିବା ସହିତ, ଏହି ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ଅନଲାଇନ୍, ସିଧାସଳଖ ଏବଂ ମିଶ୍ରିତ ଫର୍ମାଟ ମାଧ୍ୟମରେ ନିରନ୍ତର ଶିକ୍ଷା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଜିଇଏମରେ ୧.୬ ଲକ୍ଷ+ ସରକାରୀ କ୍ରେତା ଏବଂ ୨୨.୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ବିକ୍ରେତା ଏବଂ ସେବା ପ୍ରଦାନକାରୀଙ୍କ ନେଟୱାର୍କ ଅଛି। ସେହିପରି ଏପ୍ରିଲ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା ଡିଜିଲକର ଉପଭୋକ୍ତା ସଂଖ୍ୟା ୫୧.୬ କୋଟିରେ ପହଞ୍ଚିଛି। ଉମଙ୍ଗ ପ୍ଲାଟଫର୍ମରେ ୮.୨୧ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ନାଗରିକ ୨୩୦୦ରୁ ଅଧିକ ସରକାରୀ ସେବା ପାଇପାରୁଛନ୍ତି । ସେହିପରି ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ଗ୍ରାମୀଣ ଡିଜିଟାଲ ସାକ୍ଷରତା ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଛି। ୫.୩୪ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ଜନ ସେବା କେନ୍ଦ୍ର ୨.୫୨ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ପଞ୍ଚାୟତରେ ବିଭିନ୍ନ ଡିଜିଟାଲ ସେବା ଯୋଗାଇ ଦେଉଛି। ଜାତୀୟ ଭାଷା ଅନୁବାଦ ମିଶନ ଅଧୀନରେ ଭାଷୀନୀ ଏଆଇ ବିଭିନ୍ନ ଭାରତୀୟ ଭାଷାରେ ଅନୁବାଦ ସେବା ଯୋଗାଇ ଦେଉଛି। ମଇ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ଭାଷିନୀ ୧୫୦ଟି ଭାଷାକୁ ସମର୍ଥନ କରୁଛି ଏବଂ ୧୬୦୦ରୁ ଅଧିକ ଏଆଇ ମଡେଲ୍ ଏବଂ ୧୮ଟି ଭାଷା ସେବା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି। ୮.୫ ଲକ୍ଷରୁ ଅଧିକ ମୋବାଇଲ୍ ଆପ୍ ଡାଉନଲୋଡ୍ ସହିତ, ଭାଶିନି ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ପସନ୍ଦର ଭାଷାରେ ଡିଜିଟାଲ୍ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ସହିତ ଜଡିତ ହେବା ପାଇଁ ସଶକ୍ତ କରିଆସୁଛି।
କେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାବିନେଟ ଦ୍ୱାରା ଅନୁମୋଦନ ଲାଭ କରିଥିବା ଇଣ୍ଡିଆ ଏଆଇ ମିଶନ ଦେଶରେ ଏଆଇ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରଗତି ଆଣିବା ଦିଗରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛି। ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ମୋଟ ୧୦,୩୭୧.୯୨ କୋଟି ଟଙ୍କା ବ୍ୟୟବରାଦ ସହିତ, ଏହି ମିଶନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଜାତୀୟ ପ୍ରାଥମିକତା ସହିତ ସମନ୍ୱିତ ଦାୟିତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଏଆଇ ନବସୃଜନକୁ ଆଗକୁ ବଢାଇବା। ୩୦ ମଇ ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ଭାରତର ଜାତୀୟ କମ୍ପ୍ୟୁଟ୍ କ୍ଷମତା ୩୪,୦୦୦ ଜିପିୟୁ ଅତିକ୍ରମ କରିସାରିଛି, ଯାହା ଏଆଇ-ନେତୃତ୍ୱାଧୀନ ଗବେଷଣା ଏବଂ ବିକାଶ ପାଇଁ ଏକ ଦୃଢ଼ ମୂଳଦୁଆ ସ୍ଥାପନ କରିଛି। ଭାରତ ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର ମିଶନ ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରମୁଖ ବାହକ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଛି। ୧୪ ମଇ, ୨୦୨୫ ସୁଦ୍ଧା, ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅଧୀନରେ ଛଅଟି ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର ଉତ୍ପାଦନ ପ୍ରକଳ୍ପକୁ ଅନୁମୋଦନ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହାର କ୍ରମାଗତ ନିବେଶ ୧.୫୫ ଲକ୍ଷ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ଥିଲା। ପୂର୍ବରୁ ପାଞ୍ଚଟି ସେମିକଣ୍ଡକ୍ଟର ୟୁନିଟ୍ ନିର୍ମାଣର ଉନ୍ନତ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଅଛି। ୧୪ ମଇ, ୨୦୨୫ରେ ଅନୁମୋଦିତ ହୋଇଥିବା ସଦ୍ୟତମ ପ୍ରକଳ୍ପ ହେଉଛି ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ଜେୱର ବିମାନବନ୍ଦର ନିକଟରେ ଏକ ଡିସପ୍ଲେ ଡ୍ରାଇଭର ଚିପ୍ ଉତ୍ପାଦନ କାରଖାନା ସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ଏଚସିଏଲ ଏବଂ ଫକ୍ସକନ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମିଳିତ ଉଦ୍ୟୋଗ। ଅତଏବ ଗତ ଦଶନ୍ଧିରେ ଭାରତର ଡିଜିଟାଲ ଯାତ୍ରା କେବଳ ସେବା ଏବଂ ପ୍ରଶାସନକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରିନାହିଁ ବରଂ ଦୃଢ଼ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅଭିବୃଦ୍ଧିର ମୂଳଦୁଆ ମଧ୍ୟ ପକାଇଛି।