ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ: ଭାରତ ୧୧ ତମ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଯୋଗ ଦିବସ ପାଳନ କରିବାକୁ ଯାଉଛି। ୨୦୨୫ର ବିଷୟବସ୍ତୁ “ଏକ ପୃଥିବୀ, ଏକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ” ଏକତା ଏବଂ କଲ୍ୟାଣର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଦାନ କରେ। ଲଦାଖରୁ କେରଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଲୋକମାନେ ଯୋଗର ଭାବନାରେ ଏକାଠି ହେଉଛନ୍ତି। ଆଜି, ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଛନ୍ତି। ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୋଗ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ସମର୍ପଣ ହେତୁ ଯୁଗ ଯୁଗ ଧରି ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ବଜାୟ ରଖାଯାଇପାରିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ଅଭ୍ୟାସ ଆହୁରି ଦୃଢ଼ ଏବଂ ଅଧିକ ସ୍ପନ୍ଦନଶୀଳ ହେବାରେ ଲାଗିଛି। ଏହା ଏକ ସୁସ୍ଥ ଏବଂ ସନ୍ତୁଳିତ ଜୀବନକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରୁଛି।
ଯୋଗର ଇତିହାସ ଭାରତର ପ୍ରାଚୀନ ସଭ୍ୟତାରେ ଗଭୀର ଭାବରେ ନିହିତ, ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ଶାରୀରିକ, ମାନସିକ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଶୃଙ୍ଖଳାର ଏକ ଅନନ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଭାବରେ ବିକଶିତ ହୋଇଛି। ଯୋଗ ସଭ୍ୟତାର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହା ସିନ୍ଧୁ-ସରସ୍ୱତୀ ଉପତ୍ୟକା ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଏକ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସ ଭାବରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ଆତ୍ମ-ସାକ୍ଷାତକାର ପାଇଁ ଏକ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ପଥରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଯାତ୍ରା ଭାରତର ସ୍ଥାୟୀ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ମାନବଜାତିର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ଏହାର ନିରନ୍ତର ଅବଦାନକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
ଯୋଗ ଶବ୍ଦଟି ସଂସ୍କୃତ ମୂଳ “ଯୁଜ” ରୁ ଆସିଛି, ଯାହାର ଅର୍ଥ “ସଂଯୋଗ କରିବା”, ଯାହା ଶରୀର, ମନ ଏବଂ ଆତ୍ମାର ମିଶ୍ରଣକୁ ଦର୍ଶାଏ। ଏହା ବିଶ୍ୱ ସହିତ ଆଭ୍ୟନ୍ତରୀଣ ସନ୍ତୁଳନତା ଏବଂ ସମନ୍ୱୟ ସହିତ, ମନକୁ ଶାନ୍ତ କରିଥାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ବିଭ୍ରାନ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ କରିଥାଏ।
ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି, ବିଦ୍ୱାନମାନେ ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ ଯେ ଯୋଗ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ଉତ୍ଥାନ ସମୟରେ ପ୍ରାୟ ଖ୍ରୀଷ୍ଟ ପୂର୍ବ 500 ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ତଥାପି, ସିନ୍ଧୁ-ସରସ୍ୱତୀ ଉପତ୍ୟକା ସଭ୍ୟତାରୁ ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ସନ୍ଧାନ ସୂଚାଇ ଦିଏ ଯେ ଯୋଗ ବହୁତ ପୁରୁଣା। ସେହି ଯୁଗର ଅନେକ ମୋହର ଧ୍ୟାନ ମୁଦ୍ରାରେ ବସିଥିବା ମାନବ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଚିତ୍ରଣ କରେ, ଯାହା ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସକୁ ସୂଚିତ କରେ। ଦେବୀ ମାତାଙ୍କ ପରି ମୂର୍ତ୍ତି ପୂଜା ମଧ୍ୟ ଯୋଗ ପରମ୍ପରା ସହିତ ଘନିଷ୍ଠ ଭାବରେ ଜଡିତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସଗୁଡ଼ିକୁ ସୂଚିତ କରେ।
ଯୋଗର ମୂଳ ବୈଦିକ ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଏହା ଉପାସନା (ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅଭ୍ୟାସ) ଏବଂ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ ଜୀବନର ଏକ ଅବିଚ୍ଛେଦ୍ୟ ଅଂଶ ଥିଲା। ଯୋଗ ବିଜ୍ଞାନରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ମହାନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁତ୍ୱ ରହିଛି। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନମସ୍କାର, ପ୍ରାଣାୟମ, ଏବଂ ଶ୍ୱାସ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ବହୁ ମାତ୍ରାରେ ଆଦୃତ ହୋଇଥିଲା। ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ବୈଦିକ ରୀତିନୀତି ଏବଂ ନୈବେଦ୍ୟରେ ସନ୍ନିହିତ ଥିଲା। ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ଯୋଗ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଗୁରୁତ୍ୱ ସହିତ ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ଅଭ୍ୟାସ କରାଯାଉଥିଲା।
ଯୋଗର ପ୍ରମାଣ ଉପନିଷଦ, ସ୍ମୃତି, ପୁରାଣ, ବୌଦ୍ଧ ଏବଂ ଜୈନ ପରମ୍ପରା, ପାଣିନିଙ୍କ ଲେଖା ଏବଂ ମହାଭାରତ ତଥା ରାମାୟଣର ମହାକାବ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଶୈବ, ବୈଷ୍ଣବ ଏବଂ ତନ୍ତ୍ରବାଦ ଭଳି ଈଶ୍ୱରବାଦୀ ଧାରା ଯୋଗ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ରହସ୍ୟମୟ ଅଭିଜ୍ଞତାକୁ ସଂରକ୍ଷଣ କରି ଚାଲିଥିଲା, ଯାହା ଦକ୍ଷିଣ ଏସିଆର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗଠନରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗର ଏକ ପୁରାତନ ତଥା ଶୁଦ୍ଧ ରୂପର ଅସ୍ତିତ୍ୱକୁ ସୂଚାଇଥିଲା।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ଦ୍ୱିତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଯୋଗର ବିବର୍ତ୍ତନରେ ଏକ ଐତିହାସିକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ମହର୍ଷି ପତଞ୍ଜଳିଙ୍କ ସହିତ ଆସିଥିଲା। ଯଦିଓ ଯୋଗ ପ୍ରାକ-ବୈଦିକ ଯୁଗରୁ ଅଭ୍ୟାସ ହୋଇଆସୁଛି, ପତଞ୍ଜଳିଙ୍କ ଯୋଗସୂତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଏହାର ବିବିଧ ଅଭ୍ୟାସ, ଅର୍ଥ ଏବଂ ଦାର୍ଶନିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ ସଂହିତାବଦ୍ଧ କରିଥିଲା। ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମୋଡ଼ ନେଇଥିଲା, ଯୋଗକୁ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ଯୋଗ ନାମରେ ପରିଚିତ ଆଠଟି ପଥକୁ ଆନୁଷ୍ଠାନିକ କରିଥିଲା। ପତଞ୍ଜଳିଙ୍କ ପରେ, ଅନେକ ଋଷି ଏବଂ ଗୁରୁ ଲିଖିତ ପୁସ୍ତକ ଏବଂ ଅଭ୍ୟାସ ମାଧ୍ୟମରେ ଶୃଙ୍ଖଳାକୁ ଆହୁରି ସମୃଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୭୦୦ ରୁ ୧୯୦୦ ମଧ୍ୟରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଏବଂ ପ୍ରାକ୍-ଆଧୁନିକ ଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ହଠଯୋଗ ଭଳି ପ୍ରଣାଳୀ ଆବିର୍ଭାବ ହୋଇଥିଲା, ଯାହା ଶରୀରକୁ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିକାଶର ଏକ ବାହନ ଭାବରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥିଲା। ହଠଯୋଗ ପ୍ରଦୀପିକା, ଘେରାଣ୍ଡ ସଂହିତା ଏବଂ ଗୋରକ୍ଷ ଶତକମ୍ ଭଳି ଗ୍ରନ୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଯୋଗ କୌଶଳକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ। ରମଣ ମହର୍ଷି, ରାମକୃଷ୍ଣ ପରମହଂସ, ପରମହଂସ ଯୋଗାନନ୍ଦ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ଭଳି ମହାନ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଗୁରୁମାନେ ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ ଯୋଗର ବିକାଶ ଏବଂ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ବୁଝାମଣାକୁ ଆକାର ଦେଇଥିଲେ। ଯୋଗ ଏବଂ ବେଦାନ୍ତକୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ମଞ୍ଚରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀ ବିବେକାନନ୍ଦଙ୍କ ପ୍ରୟାସ ଭାରତୀୟ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରମ୍ପରାକୁ ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ସ୍ଥାନିତ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଥିଲା।
ଆଧୁନିକ ସମୟରେ, ସ୍ୱାମୀ ଶିବାନନ୍ଦ, ଟି. କୃଷ୍ଣମାଚାର୍ଯ୍ୟ, ସ୍ୱାମୀ କୁଭଳୟାନନ୍ଦ, ଶ୍ରୀ ଅରବିନ୍ଦ, ବି.କେ.ଏସ. ଆୟଙ୍ଗର ଏବଂ ପଟ୍ଟାଭି ଜୋଇସ୍ ଙ୍କ ଅବଦାନ ମାଧ୍ୟମରେ ଯୋଗ ଆହୁରି ଗତି ପାଇଥିଲା, ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗର ଆରୋଗ୍ୟ, ମାନସିକ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଦିଗକୁ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିଥିଲେ।
୨୭ ସେପ୍ଟେମ୍ବର ୨୦୧୪ରେ, ଭାରତର ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ସାଧାରଣ ସଭା (ୟୁଏନଜିଏ)ରେ ଏକ ଐତିହାସିକ ଭାଷଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ସୁସ୍ଥତାର ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରେ ଏକ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଥିଲା। ମନ, ଶରୀର ଏବଂ ଚେତନା ପାଇଁ ଯୋଗର ଗୁରୁତ୍ୱ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱାରୋପ କରି, ତାଙ୍କର ଭାଷଣ ଏହି ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ଅଭ୍ୟାସ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲା। ମାତ୍ର କିଛି ମାସ ପରେ, ୧୯୩ ସଦସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରକୁ ନେଇ ଗଠିତ ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ସାଧାରଣ ସଭା ସର୍ବସମ୍ମତିକ୍ରମେ ୨୧ ଜୁନକୁ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଯୋଗ ଦିବସ ଭାବରେ ଘୋଷଣା କରିଥିଲା।
ସେବେଠାରୁ, ୨୧ ଜୁନକୁ ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ଯୋଗ ଦିବସ ଭାବରେ ପାଳନ କରାଯାଉଛି। ଏହି ତାରିଖକୁ ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଏବଂ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉଭୟ କାରଣ ପାଇଁ ବାଛି ନିଆଯାଇଥିଲା। ଏହି ତାରିଖଟି ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳୀନ ଅୟନ୍ତରକୁ ଚିହ୍ନିତ କରେ, ଯାହା ଉତ୍ତର ଗୋଲାର୍ଦ୍ଧରେ ବର୍ଷର ସବୁଠାରୁ ଦୀର୍ଘ ଦିନ। ଏହି ଦିନ, ପୃଥିବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ସର୍ବାଧିକ ଢଳି ରହିଥାଏ। ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବରେ, ଏହା ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ଯେ ପ୍ରଥମ ଯୋଗୀ କିମ୍ବା ଆଦି ଯୋଗୀ ଭଗବାନ ଶିବ ଏହି ଦିନ ସପ୍ତଋଷି କିମ୍ବା ସପ୍ତଋଷିଙ୍କୁ ଯୋଗ ଶିକ୍ଷା ଦେବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଏହା ଯୋଗ ପରମ୍ପରାର ଆରମ୍ଭ।
ଯୋଗ କେବଳ ଏକ ଅଭ୍ୟାସ ନୁହେଁ, ଏହା ଭାରତର ସମନ୍ୱୟ, କରୁଣା ଏବଂ ସମସ୍ତଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନର ମୂଲ୍ୟବୋଧରେ ନିହିତ ଏକ ଜୀବନଶୈଳୀ। ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଏବଂ ସାମାଜିକ ଉଭୟ ପ୍ରକାରର ସାମଗ୍ରିକ କଲ୍ୟାଣ ଉପରେ ଏହାର ଧ୍ୟାନ ହେତୁ ସାରା ବିଶ୍ୱର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ପ୍ରାସଙ୍ଗିକ। କାହାର ଧର୍ମ, ଜାତି କିମ୍ବା ଜାତୀୟତା ନିର୍ବିଶେଷରେ, ଯୋଗ ଏକ ସୁସ୍ଥ, ଅଧିକ ସନ୍ତୁଳିତ ଏବଂ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ପାଇଁ ଏକ ମାର୍ଗ ପ୍ରଦାନ କରେ।